Kentlerin planlanmasındaki amaç; öncelikle kentte yaşayan nüfusun sosyal ve ekonomik kalkınmasını
sağlamak;bir başka deyişle; refah düzeyini arttırmaktır. İnsanın yaşam kalitesinin artması, sadece
bireysel bağlamda ele alınamaz.Kentlinin yaşam kalitesi ise, kentsel ve toplumsal gelişme ile
yakından bağlantılıdır. Kentsel alanın çağdaş yaşama uygun şekilde düzenlenmemesi halinde, ekonomik
ve sosyal yönden gelişmeden söz edilemez. Kentli bilincinin oluşması, kentte yaşayan bireylerin
ekonomik, kültürel ve sosyal yönden gelişmesi, sadece düzenli ve sorunları çözümlenmiş bir kent
ortamında sağlanabilir. Kentsel alanın planlanmasına, sadece arazi kullanım kararlarının ve
yapılaşma koşullarının belirlenmesi olarak yaklaşılmasıhalinde; imar planları, genelde yaşama
geçirilemeyen ve paftalar üzerinde kalan çalışmalar olmanın ötesine geçememektedir.Bu nedenle,
Söke kentinin planlanmasında, öncelikle kentin stratejik planları sektörlere göre ayrı ayrı
hazırlanmış ve her sektörün gereksinimleri saptanarak, mekânsal plana yansıtılmıştır. Bu model ile,
kentin 14 ayrı sektörde strateji planlarının hazırlanması sağlanmıştır. Bu çalışmada, her sektörde
oluşturulan komiteler vasıtası ile kurumların çoğulcu katılımı sağlanarak geniş bir araştırma ve
ortak akıl süreci yaşama geçirilmiştir. Söke kentinin planlama geçmişi, ne yazık ki ihmallerle doludur.
Kentin, hiçbir zaman bir nazım imar planı hazırlanmamış,kent adeta sahipsiz ve plansız bir
büyümeye terk edilmiştir. Çok sayıda mevzii plan ve plan değişiklikleri ile gelişmeye çalışan
Söke kenti, bu hatalı ve sakıncalı yaklaşımın bütün olumsuz sonuçlarını yaşamaktadır.
Kentin büyük bir köy ortamından farkı kalmamış, ulaşımda ana arterleri olmayan, dar ve
bakımsız sokakları,çarpık ve kaçak yapılaşma sonucu oluşmuş mahalleleri, dağınık ticari aksları,
otopark sorunları, kentin hatalı yerlerine dağılmış çok büyük fabrikaların yanı sıra, küçük
sanayi siteleri ve daha pek çok olumsuz unsurlar nedeni ile çağdaş kentleşme ilkelerine
uymayan dokusu ile Söke kenti yukarıda anılan ihmalin bütün sonuçlarını en ağır biçimde yaşamaya
başlamıştır.
Ayrıca, Söke Kenti, jeolojik yönden çok yüksek riskler taşıyan bir alanda, aktif bir fay
hattının üzerinde kurulmuştur. Jeolojik yönden, hem deprem riski hem de heyelan riski ile karşı
karşıya olan bu alan üzerinde herhangi bir bilimsel etüt yapılmadan gelişen Kentin şimdiden afete
maruz alanlar yarattığı görülmektedir. 1956 yılında yaşanan Söke depremine rağmen Kentin
bu özelliği ve riskleri ön plana çıkartılmamıştır. Halen, kent içinde fay hattı üzerinde yapılaşmalar
ile heyelana maruz bölgelerde yapılar mevcuttur.
Söke Kenti, plansız ve düzensiz gelişme sürecinde, komşu köylerin büyümesi ve belde belediyesi
statüsüne geçmesi sonucunda planlama ve imar bütünlüğünü ve disiplinini tamamen kaybetmiştir.
Kentin güneyinde gelişen Savuca Beldesi neredeyse tamamı kaçak, küme evler şeklinde yapılanmış;
bütünü ile ?kentsel tasfiye veya dönüşüm? dışında çözümü olmayan bir yerleşmeye dönüşmüştür.
Yenidoğan Beldesi ise lineer bir gelişme ile tipik bir köy yerleşmesinin plansız büyümesi ile
ortaya çıkabilecek en olumsuz dokuyu oluşturmuştur. Kentin Kuşadası yönünde, kaçak yapılaşmalar
yoğunluk kazanmıştır. Kentin Söke çayının memba istikametindeki yatağının güneyinde bulunan
kömür madeni işletmelerinin bulunduğu alan neredeyse kentin yerleşme alanı ile iç içe konumda
kalmış, bu madenlerin işletilmesine devam edilmesi ile; toprak kayması riski arttırıldığı gibi,
görsel kirliliğin yanı sıra, kaçak ve düzensiz yapılaşmaların bu alanda da gelişmesine yol açmıştır.
Sonuçta, Söke Kenti tarihsel önemine ve verimli ovasından gelen ekonomik avantajının yanı
sıra, Kuşadası gibi önemli bir turizm merkezinin en yakın etki alanında olmasına rağmen, kentsel
gelişme açısından planlama hataları nedeni ile olabilecek en olumsuz noktaya getirilmiştir.
Hâlbuki Söke kenti, eğitimli ve entelektüel insan kaynakları, tarihsel kimliği, ekonomik zenginliği
düşünüldüğünde; çok önemli ve çağdaş bir kente dönüşebilirdi.
Bu raporda yer alan, 14 sektör için ayrı ayrı hazırlanan sektörel stratejik planlarının
sentezi olarak ?Söke Kenti Ana Strateji Planı? çalışmalarında; geçmişten kaynaklanan bütün
olumsuzlukların aşılması ve Söke kentinin hak ettiği çağdaş kentleşme ve kalkınmayı yakalaması
için bütün unsurlar en ince ayrıntılarına inilerek analiz edilmiş: kentin vizyonu, misyonu,
temel değerleri ve ana stratejileri belirlenmiş; Söke halkının ve Kurumlarının katılımı ile
hazırlanan stratejik sektörel planlarla, kentin tüm gereksinimleri ortaya konmuş; sonuçta bütünlük
içinde bir senteze ulaşılmıştır. İmar Planlarının uygulanması amacıyla, yatırım ve uygulama planları
hazırlanarak, her sektör için stratejik planlar kapsamında uygulama için yol haritası çizilmiştir.
Düzenlenen Stratejik ve mekânsal planların öngördüğü uygulamaların, tavizsiz bir irade ile
uygulanması halinde Söke Kentinin gelecek on yılda, geçmişten gelen olumsuzlukları aşarak,
çağdaşve önemli bir merkeze dönüşmesi sağlanabilir. Söke kentinin, bu güne değin yaşadığı
plansızlık ve keyfi yapılaşmanın yol açtığı kentsel sorunlarının çözümlenmesi ve oluşan
sorunların giderilerek çağdaş bir kent dokusuna ve fonksiyonlarına ulaşması için; hazırlanan
imar planı ile birlikte düzenlenen stratejik plan ilke ve vizyonuna uygun hareket edilmelidir.
Hazırlanacak sektörel yatırım programları ve bu programlarda belirlenen öncelikler dikkate
alınarak, kentin sistematik bir yenilenme ve yatırım sürecine girmesi zorunludur. Günübirlik
kararlarla, sistematiği bozan, yüzeysel yatırımlarla kentin biriken olumsuz oluşumunu gidermek
mümkün görünmemektedir. Bu nedenle, yapılan planlama çalışmasının en önemli unsuru, öngörülen
stratejik planlama ve buna paralel ve uyumlu olarak hazırlanan yatırım programlarının aktif
olarak uygulanmasıdır. Bu kentsel yatırım ve gelişme atağının gereksinim duyacağı ekonomik
kaynakların yaratılmasında, stratejik planlarda öngörülen kaynak geliştirme projelerinin de
uygulamaya esas teşkil etmesi gerekecektir.Hazırlanan stratejik planların ilçemize ve halkımıza
hayırlı olmasını diliyor,saygılarımı sunuyorum.
Necdet ÖZEKMEKÇİ
Belediye Başkanı |
